ALTINTEPE URARTU KALESİ 2006 YILI KAZI VE ONARIM

ÇALIĞMALARI

                Erzincan İli, Üzümlü İlçesi sınırları içerisinde kalan ve Atatürk Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Karaosmanoğlu’nun başkanlığında 4.sezonu gerçekleştirilen çalışmaları T.C.Kültür ve  Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmeleri, Atatürk Üniversitesi Rektörlüğü, Erzincan İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile Üzümlü Belediye Başkanlığı desteklenmiştir.21 Temmuz – 14 Ağustos 2006 tarihleri arasında gerçekleştirilen kazı öncesi hazırlıklarımız 15 Temmuz 2006 da başlamıştır. Bu yıl kazı, restorasyon ve yakın çevrede tepeyle ilişkili yerleşimlerin tespiti için yüzey araştırması çalışmalarının yanı sıra Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Jeoloji Bölümünden bir ekip tepenin jeofizik ölçümlerini yapmıştır. 

               1) Tapınak ve Saray Odalarındaki Çalışmalar:  

               Önceki yıllarda tapınakta yapılan çalışmalarımız bu yılda sürdürülmüştür. Tapınağın cephesindeki taşlardan kırılmış olanlarının çatlaklarına malta  harcı enjekte edilerek sağlamlaştırılmıştır. Diğer yandan T. Özgüç’ün  kazısında ortaya çıkarılan ancak aradan geçen zamanda gerek defineciler, gerekse iklim koşullarından etkilenerek yeniden toprak altında kalan tapınak avlu duvarları ve saray odalarının temel duvarları yeniden açılarak yeni ölçüler alınmış planda saptanan bazı eksiklikler giderilmeye çalışılmıştır. Bu durum hem tapınağın  avlu ön duvarındaki rizalit çıkıntılarında, hem de avlu etrafına yerleştirilen sütun kaidelerinden arkada olanların yerlerinden sökülerek aralarına taş döşenmiş olanlarda saptanmıştır. Tapınağın arkasındaki sütun kaideleri arasına dizilen taş döşemenin yerleştirilmesi ve duvar örgü sisteminden, bu kısımların  ikinci evrede değiştirildiği anlaşılmış olup bu alandaki çalışmalarımız gelecek yıllarda da sürdürülecektir. Tapınağın ölçüleri yeniden gözden geçirilmiş, plan ve yeniden kurma denemeleri de bilgisayar ortamında gerçekleştirilmek üzere çalışmalar sürdürülmektedir. Birbirine benzer planda yapılan Urartu tapınak kapılarının da bir kanatlı olduğu bu çalışmalar sonucunda tartışılarak kanıtları ortaya konmuştur. Altıntepe’deki Urartu Tapınağı Anadolu’da yer alan aynı plandaki 9 tapınaktan etrafı revaklarla çevrilen tek örnek olarak Urartu mimarisindeki özgün yerini korumaktadır.  

              2) Kilise’deki Çalışmalar:

              Tepenin doğu eteğinde yer alan Basilika planlı kilisede de bu yıl çalışmalarımız sürdürülmüştür. Geçen yıl başlanan kilisenin üzerinin kapatılmasına yönelik çalışmalar bu yıl tamamlanmıştır. Önceki yıllardaki raporlarda ve sunduğumuz bildirilerde  belirttiğimiz gibi bölge için şuan benzeri olmayan tabanı mozaik döşeli kilisenin restore edilerek yerinde korunması yönelik yapılan çalışmalar kapsamında beden duvarlarından günümüze gelebilmiş olanlarının derzleri sağlamlaştırılmış, kiliseyi tamamen kapatacak çevre duvarının  tepenin eğimli kısmına gelen batı duvarının arkasında eğime bağlı olarak ileride toprak akıntısını engellemeye yönelik olarak genişletme çalışmamız sürmüştür.  

                3) Apadana’daki Çalışmalar:            

                İlk olarak 2004 döneminde başladığımız Apadana içindeki kazılara bu yılda devam edilmiştir. Urartu mimarisi içinde tamamlanabilen tek örnek duvar resimleriyle ve planıyla önemli bir yapı olan Apadana’nın kuzey köşesinin tapınak avlu duvarı üzerine oturması arkeoloji bilim dünyasında tartışmalara neden olmuştu. Bu sorunu çözmek için başlatılan çalışmalarda önemli mesafeler alınmış, yapının iki evreli olduğu ortaya konmuştu. Apadananın orta kısmına yakın yerlerde açtığımız çukurlarda zeminin hemen altında ana kayaya ulaşılmış olması tapınaktan yaklaşık 2 m. yüksekte bulunması sorunu çözülmüştü. 1. evreye ait olan yapının, bugün de izlenebilen  Kuzey doğu doğrultusundaki duvarı belliydi.  Kuzey batı uzun duvar ise geçen yıl ve bu yıl sürdürdüğümüz kazılarda ortaya çıkarıldı. Batıya doğru devam eden bu duvarın henüz sonuna ulaşılamamıştır. 1. evre yapısının güney duvarı da saptanmıştır ve 2. evre apadana duvarıyla çakışmaktadır, ancak 1. evrenin iç duvarı yaklaşık bir metre öndedir. Böylece 1. evre yapısının üç duvarı ortaya çıkarılmış, planı çizilmiş ve   tapınak avlu duvarıyla arasında geniş bir boşluğun olduğu saptanmıştır. Tarihi tam olarak tarafımızdan saptanamayan, buluntu yetersizliği nedeniyle 2. evrede bu yöne doğru yapının yaklaşık 9 m. genişletildiği görülmüştür. 1. evreye ait yapının kuzey batı doğrultusundaki yapının önünde de bazı mekanların varlığı kesin olarak saptanmıştır.  

             4) Apadana Güneyindeki Çalışmalar:

             Apadananın güney duvarının doğu kesimi T.Özgüç tarafından 1959’da yapılan kazılarda açılmadan bırakılmış ve Altıntepe I kitabındaki planda ise bir kısmı çıkıntılı olarak belirtilmiş alanda yapılan çalışmalarda  alan tamamen açılmış ve buradaki toprağın dolgu olduğu izlenmiştir. Apadananın güney kesiminde zemin seviyesine indiğimizde burada güneye doğru dik olarak devam eden ve taş örgüsünden ikinci apadana evresine ait olduğunu düşündüğümüz düzgün olmayan taşlardan yapılmış duvar ortaya çıkarılmıştır. Tepenin çevresinde karşılaşılan Bizans surunun devamı bu kısımda da devam ettiği anlaşılmıştır. Altıntepe kazılarından ve yakın çevrede yaptığımız yüzey araştırmalarında envanterlik 5 eser ele geçmiştir. Bunlar Apadana’da genişletme dolgusu içinde 6. açmada ele geçmiş bronzdan yapılmış üzeri gümüşle kaplanmış kap ve damga mühürlü seramik parçasıdır. Yayvan bir çanağın gövdesinin dış kısmındaki daire biçimli mührün ortasında ön ayakları çapraz duran bir büyük baş hayvan ve sırtında bir hilal kabartması vardır. T.Özgüç’ün kazılarında da bir pitos üzerinde aynı damga mühür baskısına rastlanmıştı. Altıntepe yakın çevre yüzey araştırmalarından ele Üzümlü ilçesi bitişiğindeki Üzümlü Tepesinden ele geçen Yayvan Omurgalı Çanak ile Üzümlü ilçesi ve Altıntepe arasındaki Küçük Höyükte ele geçen 2 adet çakmaktaşı alet envanterlik eserlerin diğerleridir. Bu aletlerin her iki kenarları tırtıklı yapılarak keskinleştirilmiş olup Prehistorik Döneme ait olmalıdır.